Жариялау этикасы
Жарияланым этикасы
«Әділеттің» ғылыми еңбектері журналының редакциясы өз қызметінде ғылыми жарияланым этикасының келесі қағидаттарын басшылыққа алады.
I. Редактор мен баспагер қызметіндегі кәсіби этика қағидаттары
- ✓ Ғылыми журнал редакторы мақаланы жариялау туралы шешім қабылдаған кезде ұсынылған деректердің шынайылығын және қарастырылып отырған мақаланың ғылыми маңыздылығын негізге алады.
- ✓ Редактор қолжазбалардың зияткерлік мазмұнын авторлардың нәсіліне, жынысына, діни көзқарасына, шығу тегіне, азаматтығына немесе саяси ұстанымдарына қарамастан бағалауы тиіс.
- ✓ Егер материалдың плагиат екеніне жеткілікті негіздер болса, редактор оны жариялауға жол бермеуі тиіс.
- ✓ Редактор шағымдарды қараусыз қалдырмауы және даулы жағдай туындаған кезде бұзылған құқықтарды қалпына келтіру үшін барлық қажетті шараларды қабылдауы қажет.
- ✓ Редактор мақала журналдың тақырыбына немесе сапа талаптарына сәйкес келмеген жағдайда оны рецензенттердің сараптамасынсыз дербес түрде кері қайтаруға құқылы.
- ✓ Қолжазбаға қатысты мүдделер қақтығысы бар тұлғалар шешім қабылдау процесінен шеттетіледі.
- ✓ Редакция авторлармен өзара әрекеттесудің ашықтығын және қолжазбаларды қарау барысында құпиялылықтың сақталуын қамтамасыз етеді.
- ✓ Редакция барлық қолжазбаларға қатысты екіжақты жасырын рецензиялау рәсімін қамтамасыз етеді.
II. Редактордың міндеттері мен құқықтары
Редактордың міндеттері:
- ✓ Қолжазбаны жариялау туралы шешімді тек ғылыми маңыздылық негізінде қабылдау.
- ✓ Қолжазбаны қарау барысында құпиялылықты сақтау.
- ✓ Жарияланбаған деректерді жеке мақсатта пайдаланбау.
- ✓ Шағымдарға жедел әрекет ету және құқықтарды қорғау шараларын қабылдау.
- ✓ Барлық қолжазбаларды антиплагиат жүйесі арқылы тексеру.
Редактордың құқықтары:
- ✓ Мақаланы тақырыпқа сәйкес келмеген жағдайда рецензиялаусыз кері қайтару.
- ✓ Авторлардан қосымша материалдар немесе деректерді талап ету.
- ✓ Рецензиялар негізінде түпкілікті шешім қабылдау.
- ✓ Мүдделер қақтығысы анықталған жағдайда сарапшыларды процеске қатыстырмау.
III. Рецензент қызметіндегі этикалық қағидаттар
Рецензент ғылыми сараптаманы бейтарап әрі объективті түрде жүргізуі тиіс.
Рецензенттің міндеттері:
- ✓ Тек өзі құзыретті бағыт бойынша рецензиялауға келісім беру.
- ✓ Құпиялылықты сақтау және қолжазбаны үшінші тұлғаларға бермеу.
- ✓ Нәтижелерге объективті және дәлелді баға беру (жеке сынға жол берілмейді).
- ✓ Жарияланбаған деректерді жеке мақсатта пайдаланбау.
- ✓ Плагиат немесе сәйкестіктер туралы редакцияға хабарлау.
- ✓ Мүдделер қақтығысы болған жағдайда рецензиялаудан бас тарту.
Рецензенттің құқықтары:
- ✓ Құзырет болмаған немесе мүдделер қақтығысы жағдайында рецензиялаудан бас тарту.
- ✓ Сараптама үшін қажетті материалдарды алу.
- ✓ Мақаланы жариялауға, қайта өңдеуге немесе кері қайтаруға ұсыну.
IV. Авторлардың міндеттері мен құқықтары
Автордың (авторлар ұжымының) міндеттері:
- ✓ Зерттеу нәтижелерін шынайы ұсыну.
- ✓ Материалдың толық түпнұсқалығын қамтамасыз ету.
- ✓ Мақаланы бір мезгілде бірнеше журналға ұсынбау.
- ✓ Тек нақты үлес қосқан тұлғаларды авторлар қатарына енгізу.
- ✓ Қателер анықталған жағдайда редакцияны жедел хабардар ету.
- ✓ Қаржыландыру көздері мен мүдделер қақтығысын ашу.
Автордың құқықтары:
- ✓ Қолжазбаның объективті бағалануына және құпиялылықтың сақталуына.
- ✓ Анонимді рецензия мәтінімен танысуға.
- ✓ Рецензент ескертулеріне жауап беруге және қайта өңдеуге.
- ✓ Қараудан кез келген кезеңде бас тартуға.
V. Мүдделер қақтығысы және әдепсіз мінез-құлық
Редакция академиялық ортада әдепсіз мінез-құлықты болдырмау үшін барлық күш-жігерін жұмсайды және COPE ұсынымдарын қатаң сақтайды.
1. Мүдделер қақтығысы
Авторлар кез келген әлеуетті мүдделер қақтығысын ашуға міндетті. Рецензенттер мүдделер қақтығысы болған жағдайда редакцияға хабарлап, бас тартуы тиіс. Редакторлар авторлармен қақтығыс болса, шешім қабылдаудан шеттетіледі.
2. Әдепсіз мінез-құлық
Жалған рецензиялау, авторлықты бұрмалау, плагиат, деректерді қолдан жасау және цитаталаумен манипуляция жасау қатаң тыйым салынған әрекеттер болып табылады.
3. Ретракция және түзетулер
Плагиат немесе өрескел қателер табылған жағдайда ретракция (кері қайтарып алу) рәсімі басталады. Майда қателер үшін ресми түзету (corrigendum) немесе кешірім (errata) жарияланады.
VI. Генеративті жасанды интеллектіні (ЖИ) пайдалануға қатысты ұстаным
- ✓ Авторлар қолжазбаны дайындауда ЖИ құралдарын пайдаланғандығын (көлемі мен сипатын) көрсетуге міндетті.
- ✓ ЖИ тең автор ретінде көрсетіле алмайды, себебі ол нәтижелерге жауапты емес.
- ✓ Редакция ЖИ негізгі мазмұнды сыни талдаусыз өндірген мақалаларды қабылдамауға құқылы.
- ✓ Түпнұсқалық пен шынайылық үшін жауапкершілік толығымен авторларға жүктеледі.
VII. Көшіріп алу және антиплагиат
Редакция міндетті түрде барлық келіп түскен қолжазбаларды лицензиялық антиплагиат жүйесін пайдалана отырып тексереді.
Бұл көрсеткіштерден асқан жағдайда редакция COPE стандарттарының рәсімдерін басшылыққа алады.
Плагиатқа қатаң тыйым салу
Плагиаттың кез келген түрі әдеп қағидаттарын өрескел бұзу болып саналады және қолжазбаның дереу қабылданбауына әкеледі. Көлемі 50%-дан асатын плагиат немесе мәтінмен қасақана манипуляция жасау фактісі дәлелденген жағдайда, мұндай мақаланың авторлары 3 күнтізбелік жыл бойы журналға материалдар ұсыну құқығынан айырылады (автор және бірлескен автор ретінде).
VIII. Қорытынды ережелер
«Әділеттің» ғылыми еңбектері журналы жоғарыда аталған жарияланым этикасы қағидаттарына сәйкес келмейтін кез келген қолжазбаны қабылдамау құқығын өзіне қалдырады.
Редакция өз қызметінде халықаралық жарияланым этикасы стандарттарын (соның ішінде COPE ұсынымдарын) басшылыққа алады.
