ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚҰҚЫҚ ЖӘНЕ САЛЫСТЫРМАЛЫ ҚҰҚЫҚТАНУ
Қырғызстан және Қазақстан құқық жүйесіндегі иелену құқығының мерзімі институты: саралау мәселелер және бірыңғайландыру жолдары
DOI:
https://doi.org/10.54649/2077-9860-2026-1-46-53Аңдатпа
Мақалада салыстырмалы-құқықтық талдау негізінде Қырғыз Республикасы мен Қазақстан Республикасының құқықтық жүйелерінде иемдеу құқығының ескіру мерзімін саралау шарттары мен оның есептелуіне қатысты қақтығыстық аспектілер зерттелді. Автор Қырғыз Республикасының Азаматтық кодексінің 265-бабында бекітілген нормативтік белгісіздіктерді анықтайды, атап айтқанда, иелену құқығының мерзімінің басталуы мен меншік иесінің құқық бұзылуы туралы хабардар болу субъективті сәтімен байланысын көрсетеді. Формальды-құқықтық және жүйелік әдістерді пайдалана отырып, Қырғызстан заңнамасында заңды анықтамасы жоқ адалдық, ашықтық және иемденудің үздіксіздігі критерийлері сын тұрғысынан бағаланады. Арнайы назар иемдеу құқығының ақылға қонымды мерзіміне байланысты меншік құқығын тану дауларында мүдделі тұлғалардың құқықтарының процессуалдық кепілдіктеріне аударылды. Қазақстан тәжірибесі негізінде (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Нормативтік қаулысы №3) құқық қолдану практикасын біріздендіру жолдары ұсынылады: иемдеу құқығының ескіру мерзімі шарттарының мазмұнын түсіндіру, мерзімнің басталу объективті сәтін анықтау, барлық мүдделі тұлғаларды тарту бойынша процессуалдық механизмді жетілдіру. Қырғыз Республикасында иемдеу құқығының ескіру мерзімінің тиімділігін арттыру үшін кейбір қазақстандық модель элементтерін қабылдау қажеттігі туралы қорытынды жасалады.
