МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТЕОРИЯСЫ. КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘКІМШІЛІК ҚҰҚЫҚ
Автономды жасанды интеллект жағдайында құқықтық жауапкершілік қағидаттарының трансформациясы: теориялық-құқықтық талдау
Кілт сөздер:
құқықтық жауапкершілік, жасанды интеллект, автономды жүйелер, құқықтық қатынас субъектісі, себеп-салдар байланысы, кінә, алгоритмдік мөлдір еместік, құқық қағидаттары, құқықтың цифрлық трансформациясыАңдатпа
Мақала автономды жасанды интеллект жүйелерінің әсерінен құқықтық жауапкершіліктің іргелі қағидаттарының трансформациясын теориялық-құқықтық тұрғыдан талдауға арналған. Зерттеудің өзектілігі алгоритмдік жүйелердің әлеуметтік шынайылықты сапалық тұрғыдан өзгертуімен негізделеді, мұнда олар барған сайын тек пассивті құрал ретінде емес, құқықтық қатынастардың белсенді элементі ретінде көрініс тауып, белгісіздік жағдайында дербес шешім қабылдау қабілетіне ие болумен ерекшеленеді. Жұмыста алгоритмдердің нақты автономдылығы жағдайында жауапкершіліктің антропоцентристік моделін сақтап қалу жүйелік қайшылық туындататыны негізделеді: кінә, себептік байланыс және құқық бұзушылық субъектісі сияқты классикалық құқықтық институттар зиян келтіру механизмін барабар сипаттаудан қалады. Автор құқықтық жауапкершілік конструкциясының трансформациясының үш деңгейін айқындайды: субъектілік құрам құрылымының өзгеруі («алгоритмдік делдалдықтың» пайда болуы); себеп-салдар байланысының деформациясы (алгоритмдік шешімдердің көпдеңгейлі, ықтималдық және мөлдір емес сипаты); кінә өлшемдерінің айқын болмауы (қасақаналық, абайсыздық және «технологиялық тұрғыдан сөзсіз қателік» арасындағы шекаралардың анық еместігі). Құқықтық жауапкершілік институтын цифрлық дәуір шындығына бейімдеудің эволюциялық бағыттары ұсынылды, соның ішінде технологиялық бейтараптық қағидатын енгізу, алгоритмдердің ашықтығы стандарттарын бекіту және жүйенің автономдылық дәрежесіне байланысты сараланған жауапкершілік режимдерін қалыптастыру қарастырылады. Автор технологиялық даму құқықтық жауапкершіліктің өзін жоққа шығармайтынын, алайда оны тұжырымдамалық тұрғыдан қайта пайымдауды талап ететінін қорытындылайды: жауапкершілік өз мәні бойынша адами категория болып қала береді, бірақ оны іске асыру тетіктері жаңа технологиялық шынайылыққа сәйкес болуы тиіс.
