ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚ ЖӘНЕ ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСС. АҚПАРАТТЫҚ ҚҰҚЫҚ ЖӘНЕ ҚАУІПСІЗДІК

Қазақстан және Қытай қылмыстық сот ісін жүргізуіндегі процестік бұзушылықтар үшін жауапкершілік институтының салыстырмалы-құқықтық зерттелуі

Аңдатпа

Мақала Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасындағы қылмыстық-процестік заңнаманы бұзғаны үшін жауапкершілік институтына салыстырмалы-құқықтық талдау жасауға арналған. Зерттеудің өзектілігі қылмыстық сот ісін жүргізудің заңдылығын қамтамасыз етудегі және жеке тұлғаның құқықтарын қорғаудағы процестік нысанның шешуші рөлімен айқындалады. Автор екі елдің қылмыстық-процестік құқығының теориялық негіздерін қарастырып, процестік бұзушылықтардың жіктемесін ұсынады және олардың негізгі түрлерін анықтайды. Олардың қатарында заңсыз ұстау, азаптауды қолдану, дәлелдемелерді бұрмалау және қорғаушыға қол жеткізуді шектеу бар.

Жұмыста жауапкершіліктің нормативтік модельдері талданды: Қазақстанда қылмыстық, тәртіптік және азаматтық-құқықтық жауапкершілікті қамтитын көпдеңгейлі жүйе қалыптасқан, онда прокурорлық қадағалау мен сот бақылауы шешуші рөл атқарады. Қытай моделін зерттеу формалды түрде ұқсас қылмыстық-құқықтық тыйымдардың болуына қарамастан, нақты жауапкершілікке тарту деңгейі партиялық-тәртіптік тетіктердің үстемдігіне, тәуелсіз сот бақылауының болмауына және мемлекеттік мүдделердің жеке құқықтардан басымдығына байланысты айтарлықтай шектеулі екенін көрсетеді.

Салыстырмалы талдау тәсілдердегі айырмашылықтар заң техникасының ерекшеліктерімен емес, саяси-құқықтық жүйелердің іргелі өзгешеліктерімен айқындалатынын дәлелдейді. Қазақстан құқықтық мемлекет қағидаттарына және халықаралық стандарттарға жақындау үрдісін көрсетсе, Қытай жүйесі қылмыстық процесті партиялық-мемлекеттік басқару міндеттеріне бағындыруды сақтап отыр. Қорытынды бөлімде екі елде де жауапкершілік тетіктерін жетілдіруге бағытталған, жария мүдделер мен жеке құқықтар арасындағы теңгерімді қамтамасыз етуге арналған ұсынымдар тұжырымдалды.