МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТЕОРИЯСЫ. КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘКІМШІЛІК ҚҰҚЫҚ
Экологиялық құқық интеграцияланған құқық саласы ретінде: жүйелік-құрылымдық талдау
Кілт сөздер:
экологиялық құқық, интеграцияланған құқық саласы, құқық жүйесі, кешенді құқық саласы, табиғи ресурстық құқық, табиғатты қорғау құқығы, жария және жеке құқық, қызмет саласы.Аңдатпа
Мақалада жүйелік-құрылымдық талдау негізінде Қазақстан Республикасы құқық жүйесінде экологиялық құқықтың орнын айқындау мәселесі зерттелді. Автор құқық құрылымының бастапқы (негізгі) және екіншілік деңгейлерін ажырату қажеттігін негіздейді. Бастапқы құрылымда жүйеқұраушы фактор ретінде жария және жеке құқыққа бөліну танылады, ал құқық салаларын жіктеу өлшемі ретінде құқықтық реттеу әдісі қарастырылады: жария құқық салалары үшін – императивтік, ал жеке құқық салалары үшін – диспозитивтік әдіс тән. Екінші құрылымда кешенді құқық салаларының қалыптасуына негіз болатын төрт қызмет саласы айқындалды: экономикалық, әлеуметтік-мәдени, әкімшілік-саяси және экологиялық. Экологиялық саланың айрықша орны көрсетілді, себебі дәл осы бағытта «қызмет саласы» мен «құқық саласы» ұғымдары өзара сәйкес келеді. Қазақстан Республикасының 2021 жылғы Экологиялық кодексі мен доктриналық көзқарастарды талдау негізінде экологиялық құқықты табиғи ресурстық құқық пен табиғатты қорғау құқығын ішкі салалар ретінде қамтитын интеграцияланған құқық саласы ретінде қарастыру ұсынылды. Сонымен қатар жер, тау-кен, су және орман құқықтары табиғи ресурстық құқық құрылымына кіретін дербес кешенді құқық салалары ретінде танылды. Интеграцияланған құқық саласы санатын енгізу құқықтың классикалық үшдеңгейлі құрылымы мен экологиялық қатынастарды құқықтық реттеудің нақты қалыптасқан тәжірибесі арасындағы теориялық қайшылықтарды еңсеруге мүмкіндік береді. Ұсынылған тұжырымдама өзге де кешенді құқықтық құрылымдарды қайта жүйелеуге жол ашады және оны кәсіпкерлік, ақпараттық және өзге де салааралық құқықтық институттарға қолдануға болады.
