ЖАС ҒАЛЫМ МІНБЕРІ

Кредиторлардың мүдделерін қорғау құралдарының бірі ретінде борышкердің мәмілелеріне конкурстан тыс дау айту

Аңдатпа

Қазақстан Республикасындағы адамдар арасында өсіп келе жатқан кредиттеуге байланысты күн сайын борышкерлер жеке және заңды тұлғалар борышкер банкрот деп танылғанға дейін қарыздарды қайтармау немесе өз мүлкін заңсыз шығару бойынша күрделі жолдарды табады. Мұндай әрекеттердің көрсеткіштерінің бірі - несие берушілер алдында мерзімі өткен міндеттемелердің болуына қарамастан, директордың өзіне үлкен сыйлық жазуы. Заңды тұлғалар тарапынан, әдетте, жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің қатысушылары ұйымның қаржылық есептілігін түзете отырып, үлкен мөлшерде дивидендтер есептеу туралы шешім қабылдайды, осылайша бар қарызды әдейі көрсетпейді. Жеке тұлғалар тарапынан кредиторлар алдында берешегінің болуына қарамастан, мүлікті сыйға беру түріндегі құқық бұзушылықтар жиі байқалады. Осыған байланысты, мақалада кредитор жіберіп алған қаражатты қайтару бойынша ұсынылатын құралдардың бірі – борышкердің мәмілелеріне конкурстан тыс дау-дамайды қолдану, борышкердің мәмілелеріне банкроттыққа дейінгі дау-дамайды түсіну, борышкер қарызға қарамастан, өзінің үлестес тұлғаларына ресімдеу арқылы мүлікті әдейі алып тастаған жағдайда, ал кредитор өз кезегінде осы мәмілелерге дауласады. Олар сондай-ақ "банкроттықтан тыс дау" терминін қолданады, борышкердің мәмілелеріне дау банкроттықты басқарушы емес, несие берушінің өзі жасайтындығына назар аударады. Бұл мақала тек несие берушілерге ғана емес, құқық қорғау органдарына да пайдалы болады деп ойлаймын, өйткені, мысалы, сыбайлас жемқор пара алған кезде, ол мүлікті сатып алу немесе сату арқылы қаражатты белсенді түрде алып тастайтын жағдайлар жиі кездеседі. Мәмілелерді конкурстан тыс даулау сияқты осындай құрал болған жағдайда, мұндай мәмілелерге дауласу мемлекет есебінен шығарылған қаражатты қайтарудың тиімділігіне әкелуі мүмкін. Әрине, конкурстан тыс дауласу институты әлі жас және үнемі даму мен жетілдіруді талап етеді, және күнделікті тәжірибенің арқасында нәтижелер тек ұлттық заңнаманы реформалауда ғана емес, жалпы кәсіпкерлікті дамытуда, сондай-ақ қоғамдағы әділеттілік деңгейін арттыруда оң өзгерістерге әкелетіні белгілі болады. Жұмыстың нормативтік негізін қарастырылып отырған мәселенің әртүрлі аспектілеріне арналған шет елдер ғалымдарының еңбектері, сондай-ақ Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілері құрады.